Του Μανόλη Αρχοντάκη
Έχεις σκεφτεί γιατί άραγε ο άνθρωπος ζει σε μια κοινωνία με τόσους πολλούς νόμους; Αν όντως χρειάζονται ή αν θα μπορούσε να ζήσει με λιγότερους;
Εδώ θέλω να σου παρουσιάσω τον απόλυτο νόμο, εκείνον που, αν υπάρχει, όλοι οι υπόλοιποι νόμοι καθίστανται περιττοί. Αυτός ο νόμος είναι η αγάπη.
Κάθε αξία στην κοινωνία έχει να κάνει με την αγάπη, επειδή η αγάπη είναι η απόλυτη αξία. Η συμπόνια είναι αξία, επειδή αντικατοπτρίζει την αγάπη. Το να εξυπηρετούμε τον συνάνθρωπό μας είναι αξία, επειδή έχει να κάνει με την αγάπη. Το να είναι κάποιος “καλός” αντικατοπτρίζει την αγάπη. Κάθε αξία που έχουμε στην κοινωνία, άμεσα ή έμμεσα, συνδέεται με αυτήν την απόλυτη αξία.
Ο Ιησούς είχε πει: «Ο Μωυσής σάς έφερε τον Νόμο· εγώ φέρνω την αγάπη». Μόνο όταν δεν υπάρχει αγάπη χρειάζεται ο νόμος. Αν αγαπούσαμε πραγματικά, δεν θα υπήρχε λόγος να έχουμε νόμους. Υπάρχουν τόσοι πολλοί νόμοι επειδή οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει πώς να αγαπούν.
Κάθε φωτισμένο ον που πέρασε από αυτόν τον κόσμο εξέφρασε την ίδια αλήθεια με διαφορετικά λόγια: η αγάπη είναι η δύναμη που κρατά το σύμπαν ενωμένο. Για αιώνες αυτή η ιδέα ανήκε στην ποίηση, στη φιλοσοφία και στον μυστικισμό. Ήταν κάτι που οι σοφοί, οι άγιοι και οι μύστες βίωναν εσωτερικά, χωρίς να μπορούν να το αποδείξουν με τους όρους της επιστήμης.
Σήμερα, ολοένα και περισσότεροι ερευνητές ανακαλύπτουν ότι πίσω από αγάπη κρύβονται βαθύτεροι μηχανισμοί τάξης, συνοχής και συντονισμού. Αν και η επιστήμη δεν έχει επιβεβαιώσει όλες τις μεταφυσικές ερμηνείες που συχνά συνδέονται με την αγάπη, φαίνεται ότι η αρμονία και η συνεργασία αποτελούν θεμελιώδεις αρχές της ζωής.
Κάθε συναίσθημα επηρεάζει τον οργανισμό μας με διαφορετικό τρόπο. Ο θυμός διασκορπίζει την ενέργεια και την προσοχή. Ο φόβος συστέλλει το σώμα και το νου. Η συμπόνια, αντίθετα, τείνει να δημιουργεί εσωτερική αρμονία.
Έρευνες έχουν δείξει ότι όταν ένας άνθρωπος βιώνει ειλικρινή συναισθήματα αγάπης, ευγνωμοσύνης ή συμπόνιας, οι ρυθμοί της καρδιάς, της αναπνοής και του εγκεφάλου γίνονται περισσότερο συγχρονισμένοι. Η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού (Heart Rate Variability – HRV), ένας σημαντικός δείκτης της φυσιολογικής ισορροπίας του οργανισμού, γίνεται με πιο ομαλό και αρμονικό τρόπο. Σε τέτοιες καταστάσεις μειώνονται οι ορμόνες του στρες, βελτιώνεται η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και ολόκληρο το νευρικό δίκτυο του σώματος φαίνεται να λειτουργεί με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Όταν κυριαρχεί η αγάπη, το εσωτερικό χάος εξαφανίζεται. Είναι σαν μια ορχήστρα που σταματά να παίζει ασυντόνιστα και ξαφνικά όλα τα όργανα βρίσκουν τον σωστό τόνο και τον σωστό ρυθμό. Το συναίσθημα παύει να είναι απλώς μια ψυχολογική εμπειρία. Γίνεται ο τρόπος οργάνωσης που επηρεάζει ολόκληρο τον οργανισμό.
Η καρδιά δεν είναι μόνο μια αντλία αίματος. Αποτελεί επίσης ένα κέντρο ηλεκτρομαγνητικής δραστηριότητας. Το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο που παράγει είναι το ισχυρότερο του ανθρώπινου σώματος και μπορεί να ανιχνευθεί πέρα από τα φυσικά όρια του δέρματος. Όταν ο καρδιακός ρυθμός βρίσκεται σε κατάσταση συνοχής, φαίνεται να επηρεάζει και να συγχρονίζει άλλες λειτουργίες του οργανισμού. Ο εγκέφαλος, η αναπνοή, το νευρικό σύστημα και πολλοί ιστοί του σώματος λειτουργούν τότε με μεγαλύτερη αρμονία.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι άνθρωποι συχνά συγχρονίζονται μεταξύ τους. Όταν δύο άτομα αγαπιούνται, οι συναισθηματικές και φυσιολογικές τους καταστάσεις τείνουν να επηρεάζονται αμοιβαία. Η αγάπη δεν είναι απλώς μια ποιητική έννοια. Είναι ένας πραγματικός συντονισμός ανάμεσα σε δύο ανθρώπινες υπάρξεις.
Ίσως αυτό που οι αρχαίοι μυστικιστές αποκαλούσαν “αύρα” να μην ήταν παρά η διαισθητική αντίληψη αυτής της αόρατης αλληλεπίδρασης που συμβαίνει συνεχώς γύρω μας.
Στη φυσική, δύο κύματα που βρίσκονται στην ίδια φάση ενισχύουν το ένα το άλλο. Όταν όμως είναι εκτός φάσης, αλληλοεξουδετερώνονται ή παράγουν θόρυβο. Η εικόνα αυτή αποτελεί ένα όμορφο σύμβολο για τις ανθρώπινες σχέσεις. Όταν δύο άνθρωποι συνδέονται μέσα από την αγάπη, τον σεβασμό και την κατανόηση, οι εσωτερικές τους «κυματομορφές» συνεργάζονται. Δημιουργείται περισσότερη αρμονία, περισσότερη δύναμη και περισσότερη δημιουργικότητα.
Όταν όμως κυριαρχεί η εχθρότητα, η ζήλια ή το μίσος, εμφανίζεται ασυμφωνία. Η ενέργεια σπαταλιέται σε συγκρούσεις και εσωτερικές αντιστάσεις. Φαντάσου δύο κύματα που ανεβοκατεβαίνουν σε τέλειο συγχρονισμό. Η κίνησή τους είναι ομαλή και καθαρή. Αυτό είναι η αγάπη: συντονισμός χωρίς αντίσταση. Τώρα φαντάσου τα ίδια κύματα να αποκλίνουν ελαφρά μεταξύ τους. Η ενέργεια αρχίζει να χάνεται και η αρμονία διαταράσσεται.
Κάθε σκέψη, κάθε λέξη και κάθε πράξη επηρεάζει το κοινό ανθρώπινο πεδίο εμπειρίας μέσα στο οποίο ζούμε όλοι. Η αρμονία ενισχύει τη ζωή. Η δυσαρμονία τη φθείρει.
Υπάρχει μια παράξενη παρατήρηση που επαναλαμβάνεται σε πολλές πνευματικές παραδόσεις:
Ο κόσμος φαίνεται να ανταποκρίνεται διαφορετικά όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση εσωτερικής ηρεμίας και προσοχής. Όταν ο νους είναι διασκορπισμένος, όλα μοιάζουν να συγκρούονται. Όταν όμως αποκτά ενότητα και καθαρότητα, η πραγματικότητα φαίνεται να ρέει με μεγαλύτερη ευκολία. Ίσως, αυτό να είναι το βαθύτερο μυστικό που κρύβεται πίσω από τις διδασκαλίες των σοφών όλων των εποχών.
Αν εξετάσουμε προσεκτικά όλες τις μεγάλες πνευματικές παραδόσεις, θα διαπιστώσουμε ότι καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα: Η εσωτερική δύναμη δεν μπορεί να διαχωριστεί από την ηθική καθαρότητα. Η κακία, η εξαπάτηση, η μνησικακία και η ιδιοτέλεια δημιουργούν εσωτερικές αναταράξεις. Διασπούν τη συνοχή της συνείδησης όπως ακριβώς οι διαταραχές διασπούν την αρμονία ενός φυσικού συστήματος.
Η αγάπη δεν είναι απλώς ένας κοινωνικός κανόνας. Είναι μια κατάσταση εσωτερικής τάξης. Η πρόθεση καθορίζει την ποιότητα του πεδίου που δημιουργούμε γύρω μας. Μια καρδιά γεμάτη συμπόνια μειώνει το χάος. Αν έχεις όμως αρνητικό κίνητρο παράγεις θόρυβο.
Όσο περισσότερο ενοποιείται η συνείδηση, τόσο περισσότερο η ζωή αποκτά κατεύθυνση και δύναμη.
Αυτό που οι μύστες αποκαλούν «θαύμα» ίσως να είναι απλώς η έκφραση μιας βαθιάς πνευματικής και εσωτερικής συνοχής.
Ο επιστήμονας μιλά για τάξη. Ο σοφός μιλά για ορθό νου. Και οι δύο, όμως, περιγράφουν την ίδια θεμελιώδη αρχή: Η ζωή ανθίζει όταν υπάρχει αρμονία. Και η αγάπη είναι η υψηλότερη μορφή αυτής της αρμονίας και ο απόλυτος νόμος.