Του Μανόλη Αρχοντάκη
Ο άνθρωπος ανέκαθεν αγαπούσε τη δύναμη. Θέλει να γίνει δυνατότερος και ολοένα ισχυρότερος. Υπάρχουν μόνο δύο κόσμοι μέσα στους οποίους μπορεί κανείς να αποκτήσει δύναμη: ο υλικός και ο πνευματικός. Συνήθως, στον υλικό κόσμο κάποιος αποκτά δύναμη πάνω στους άλλους, ενώ στον πνευματικό αποκτά δύναμη πάνω στον ίδιο του τον εαυτό. Οι κύριες μορφές δύναμης στον υλικό κόσμο προέρχονται από το χρήμα και την εξουσία, ενώ στον πνευματικό κόσμο πηγάζουν από την αυτογνωσία.
Οι άνθρωποι τρέχουν βιαστικά να βγάλουν χρήματα. Αλλά τι θα κάνουν όταν γίνουν πλούσιοι; Τι ακριβώς θα καταφέρουν; Θα μείνουν με άδεια χέρια. Και όταν έρθει η ώρα να πεθάνουν, τα χέρια τους θα είναι τόσο άδεια όσο ήταν και πριν. Θα φύγουν από τη ζωή χωρίς τα χρήματα να μπορούν να τους βοηθήσουν σε τίποτα – κι επιπλέον θα έχουν θυσιάσει ολόκληρη τη ζωή τους στον αγώνα για το χρήμα. Ο θάνατος θα τους τα πάρει όλα. Και μέσα σε όλη αυτή τη μανία συσσώρευσης άχρηστων πραγμάτων, ποιος ξέρει πόσους ανθρώπους εκμεταλλεύτηκαν; Πόσοι υπέφεραν εξαιτίας τους; Πόσοι έζησαν μια ζωή-κόλαση για χάρη τους; Πώς μπορεί κανείς να είναι πραγματικά ευτυχισμένος όταν προκαλεί δυστυχία στους άλλους; Όλη αυτή η δυστυχία που δημιούργησαν θα επιστρέψει σε αυτούς, γιατί στη ζωή υπάρχει ο φυσικός νόμος του αντίλαλου: ό,τι φωνάζεις, σου επιστρέφεται πολλαπλασιασμένο. Προσβάλλεις κάποιον και οι προσβολές γυρίζουν πίσω.
Οι αισθησιακές απολαύσεις προσφέρουν προσωρινή χαρά, αλλά παρατεταμένη δυστυχία. Ο ψαράς βάζει το δόλωμα στο αγκίστρι. Τα ψάρια έλκονται από το δόλωμα, όχι από το αγκίστρι – κι όμως τελικά καταλήγουν στο αγκίστρι. Ο ψαράς τα εξαπάτησε. Με τον ίδιο τρόπο, οι άνθρωποι τρέχουν προς την «ευτυχία», τα χρήματα και τη φήμη, αλλά στο τέλος βρίσκονται πιασμένοι στο αγκίστρι και υποφέρουν.
Μέσα σε όλο αυτό το κυνήγι της «ευτυχίας», μέσα στον ασταμάτητο ανταγωνισμό, τα ουσιώδη χάνονται.
Έχεις παρατηρήσει ποτέ ένα σκυλί να δαγκώνει ένα ξερό κόκαλο; Του φαίνεται τόσο απολαυστικό. Μα τι κερδίζει, αφού δεν υπάρχει ίχνος κρέατος; Τι είναι αυτό που του αρέσει τόσο; Το σκυλί, δαγκώνοντας το κόκαλο, γδέρνει τα ούλα του και βγάζει αίμα – κι έτσι γεύεται το δικό του αίμα. Νομίζει ότι το κόκαλο αιμορραγεί, αλλά στην ουσία είναι το δικό του αίμα. Τραυματίζει τον εαυτό του και πιστεύει πως απολαμβάνει κάτι πολύτιμο.
Όσοι έχουν αποκτήσει δύναμη στον πνευματικό κόσμο και έχουν φτάσει στην αυτογνωσία καταλαβαίνουν ότι η αναζήτηση της ευτυχίας στον υλικό κόσμο είναι σαν να μασάς ένα ξερό κόκαλο που δεν περιέχει τίποτα. Γνωρίζουν ότι εκείνοι που επιδιώκουν μια τέτοια «χαρά» δημιουργούν μόνοι τους τις πληγές τους και στη συνέχεια γεύονται τον πόνο τους. Η απόλαυση αυτή είναι ο ίδιος σου ο πόνος, το δικό σου αίμα, που προέρχεται από την πληγή που προξένησες στον εαυτό σου – και παρ’ όλα αυτά εξαπατάς τον εαυτό σου, πιστεύοντας ότι είσαι ευτυχισμένος.
Όταν λέω ότι κάποιος έχει φτάσει στην αυτογνωσία, εννοώ έναν άνθρωπο που έχει καταφέρει να αγαπήσει στο έπακρον, ή τον άνθρωπο που έχει γίνει αθώος σαν παιδί. Οι Σούφι λένε ότι ο θάνατος δεν μπορεί να καταστρέψει την αγάπη. Ότι η αγάπη είναι το μόνο πράγμα που ο θάνατος δεν μπορεί να αφανίσει… Το χρήμα μπορεί να χαθεί. Οι γνώσεις μπορούν να ξεχαστούν. Η κοινωνική καταξίωση και το κύρος μπορούν να εξαφανιστούν. Το μόνο που δεν μπορεί να αφαιρεθεί είναι η αγάπη – αυτή που μας έχει ανεβάσει τουλάχιστον ένα επίπεδο, πνευματικά.
Διάβασα μια ιστορία:
Μια μέρα ένας άντρας έκοψε ένα δέντρο. Ένας Σούφι δάσκαλος που παρατηρούσε είπε: «Κοίτα αυτό το φρεσκοκομμένο κλαδί. Είναι ακόμη γεμάτο χυμούς και τόσο χαρούμενο, επειδή δεν γνωρίζει ακόμη ότι έχει αποκοπεί. Είναι ακόμη ανίδεο για τη μεγάλη πληγή που μόλις έχει δεχτεί. Σε λίγο θα το συνειδητοποιήσει, αλλά τότε δεν θα υπάρχει τίποτα πια για να συζητήσει κανείς.»
Συνήθως οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται μόνο τη στιγμή του θανάτου ότι άφησαν τη ζωή τους να πάει χαμένη. Πριν από αυτό, όσο κι αν προσπαθήσεις να τους κάνεις να δουν την αλήθεια, είναι μάταιο, γιατί μπερδεύουν το ασήμαντο με το ουσιώδες. Δεν δέχονται πραγματικά ότι ο θάνατος πλησιάζει. Ο νους τους επιμένει: «Οι άλλοι πεθαίνουν, εγώ όμως δεν θα πεθάνω τωρα». Η ίδια η ζωή αρνείται να παραδεχτεί ότι μπορεί να μετατραπεί σε θάνατο.
Αν πεις στο κλαδί ότι έχει αποκοπεί, δεν θα σε πιστέψει. Αντίθετα, θα σε κατηγορήσει για τύφλωση. «Δες το πράσινό μου. Είμαι ζωντανό, με φρέσκα φύλλα και άνθη. Ποιος τολμά να λέει ότι είμαι νεκρό; Εσύ κάνεις λάθος ή προσπαθείς να με εξαπατήσεις.» Το κομμένο κλαδί αρνείται να δεχτεί την πραγματικότητα.
Όταν τραυματίζεις το πόδι σου, ο νους δεν το αντιλαμβάνεται αμέσως. Χρειάζεται λίγος χρόνος για να φτάσει η πληροφορία. Μπορεί να είναι ελάχιστος, αλλά υπάρχει πάντα ένα κενό – και αν το μυαλό είναι έντονα απασχολημένο, το κενό μεγαλώνει. Αν, για παράδειγμα, παίζεις ποδόσφαιρο και τραυματιστείς, ίσως να μη νιώσεις τίποτα εκείνη τη στιγμή. Μισή ώρα αργότερα, όταν τελειώσει ο αγώνας, ξαφνικά θα νιώσεις τον πόνο. Η προσοχή σου ήταν τόσο καθηλωμένη στο παιχνίδι που η αίσθηση δεν έφτασε μέχρι τη συνείδηση.
Το ίδιο συμβαίνει και σε μια κρίση, όπως όταν το σπίτι σου καίγεται: ακόμη κι αν αρχίσει να σε πονάει το κεφάλι, δεν θα το προσέξεις μέχρι να τελειώσει ο κίνδυνος. Μόνο τότε θα νιώσεις πόσο έντονος είναι ο πόνος.
Και έτσι, όσο κι αν τρέχουμε προς τα έξω, όσα κι αν κατακτήσουμε, όποια δύναμη κι αν αποκτήσουμε πάνω στους άλλους, το τέλος μάς υπενθυμίζει πως όλα είναι προσωρινά. Ό,τι βρισκόταν κάποτε στα χέρια μας, αργά ή γρήγορα γλιστράει και χάνεται. Το μόνο που παραμένει αλώβητο είναι η ποιότητα της καρδιάς μας, η αγάπη που καλλιεργήσαμε, η επίγνωση που αποκτήσαμε και η αθωότητα στην οποία επιστρέψαμε. Αυτά είναι τα μόνα που δεν μπορούν να μας αφαιρεθούν, ούτε από τον χρόνο, ούτε από τον θάνατο.
Όταν ο άνθρωπος στραφεί προς τα μέσα και αρχίσει να αναζητά την εσωτερική του αλήθεια, συνειδητοποιεί ότι κανένας αγώνας για εξωτερική δύναμη δεν μπορεί να τον οδηγήσει στην πραγματική πληρότητα. Η πραγματική πληρότητα έρχεται μόνο όταν χαθεί το εγώ, και γίνουμε αθώοι σαν μικρά παιδιά. Όπως μας έστειλε ο Θεός στη γη, έτσι πρέπει να γυρίσουμε – και αυτό είναι το νόημα της ζωής.
«Γνώθι σαυτόν», έλεγε ο Σωκράτης, και είναι κάτι που ισχύει ακόμη και θα ισχύει για πάντα. Αντί να ασχολείσαι με μικροπράγματα, δες τι έχει πραγματικά σημασία και ακολούθησέ το. Η κατάκτηση του εαυτού είναι πολύ σημαντικότερη από οποιαδήποτε άλλη κατάκτηση. Ξεδιάλυνε τα ουσιώδη από τα άχρηστα και πάλεψε μόνο για ό,τι έχει αληθινό νόημα – και τότε η ζωή σου θα γίνει πλήρης.