Του Μανόλη Αρχοντάκη
Εδώ θέλω να μιλήσω για τη νεύρωση του αιώνα μας: τα Social Media. Ναι, το διάβασες σωστά. Τα Social Media. Όσοι ασχολούνται μαζί τους για πολλές ώρες είναι, κατά τη γνώμη μου, αρκετά νευρωτικοί, και πιστεύω ότι κάποιος πρέπει επιτέλους να πει κάτι γι’ αυτό.
Τα Social Media μάς συνδέουν με «φίλους» και μας δίνουν τη δυνατότητα να ξαναβρούμε ανθρώπους από το παρελθόν μας, φίλους και συγγενείς. Έχουν, αναμφίβολα, και κάποια καλά. Αν όμως τα διερευνήσει κανείς σε βάθος, θα διαπιστώσει ότι τα αρνητικά τους είναι περισσότερα και βαθιά τοξικά. Στην επιφάνεια μοιάζουν αγαθά, όμως όποιος περνά ώρες μαζί τους —ποστάροντας, πατώντας like, επιδιώκοντας να αποκτήσει περισσότερους ακολούθους για να ξεπεράσει άλλα προφίλ— αποκαλύπτει μια προσωπικότητα που είναι βαθιά νευρωτική.
Το πρόβλημα των περισσότερων ανθρώπων είναι ότι δεν έχουν πραγματικά προβλήματα· οπότε τα δημιουργούν για να περνούν την ώρα τους. Έχουμε την τάση να κατασκευάζουμε άχρηστα προβλήματα και ύστερα να προσπαθούμε να τα λύσουμε. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι είμαστε ταυτόχρονα σαδιστές και μαζοχιστές. Κάποιοι πονηροί το κατάλαβαν αυτό και μας εκμεταλλεύονται — όπως ο Elon Musk, ο Zuckerberg και άλλοι.
Τα Social Media έχουν και τα καλά τους. Κάποιος μπορεί να διαφημίσει την επιχείρησή του, να γνωρίσει έναν σύντροφο ή να ξαναβρεί συμμαθητές του. Αυτά είναι τα θετικά τους. Όποιος όμως χαλά ώρες και ώρες μπροστά σε μια οθόνη, κάνοντας κριτική με τα ποστ του σε άλλα πρόσωπα και χτίζοντας διαρκώς την εικόνα του, έχει κάποιο πρόβλημα. Κατ’ αρχάς, αυτό το άτομο θα γίνει πολύ αρνητικό, γιατί μόνο οι αρνητικοί άνθρωποι φαίνονται «σπουδαίοι». Ένα θετικό και αισιόδοξο άτομο σπάνια φαίνεται έξυπνο, επειδή οι θετικοί άνθρωποι δεν κριτικάρουν κανέναν. Έτσι, ένα θετικό πρόσωπο μοιάζει ρηχό, ενώ ένα αρνητικό φαίνεται βαθύ.
Όποιος είναι συνεχώς αρνητικός, ανεβάζοντας αναρτήσεις που κρίνουν τους άλλους, δείχνει ότι μέσα του υποφέρει. Ο κόσμος μπορεί να τον βλέπει ως έξυπνο, λογικό ή στοχαστικό, όμως όλα αυτά είναι αυταπάτες. Υποφέρει, αλλά έχει και κέρδος από αυτή την αρνητική του στάση: περισσότερα like, μεγαλύτερη διαδικτυακή φήμη, την εικόνα του «μεγάλου στοχαστή». Θέλει να σταματήσει να υποφέρει, όμως φοβάται ότι θα χάσει τους ακολούθους του αν πάψει να ποστάρει συχνά. Πολλοί καταλαβαίνουν ότι όλο αυτό είναι ηλίθιο, παρ’ όλα αυτά συνεχίζουν, γιατί έχουν χτίσει ένα όνομα που δεν θέλουν να απαρνηθούν.
Αν είσαι ταραξίας, μπορείς να γίνεις σύντομα διάσημος. Αν ανεβάσεις online το στήθος ή τον πισινό σου, μπορεί να πάρεις εκατοντάδες χιλιάδες likes και ακολούθους. Ένας ταραξίας όμως στα Social Media, που χαλά ώρες και ώρες από τη μέρα του μόνο και μόνο για να τραβήξει τα βλέμματα, δεν μπορεί να έχει γαλήνη μέσα του. Μπορεί να γίνει διάσημος, ακόμα και παγκοσμίως. Θα δώσω ένα παράδειγμα που δεν έχει να κάνει με τα Social Media: τον Χίτλερ. Ήταν τόσο μεγάλος ταραχοποιός, που το όνομά του θα παραμείνει γνωστό για πολλούς ακόμη αιώνες. Αν δεν ήταν ταραξίας, αν ήταν ένας αγαθός άνθρωπος, θα ζούσε μια ήσυχη ζωή και κανείς δεν θα τον ήξερε.
Τα Social Media είναι ένας κοινωνικός αυνανισμός. Ο ένας «αυνανίζεται» και παίρνει μερικά like. Το ίδιο κάνουν και οι φίλοι του. Όλοι είναι φαινομενικά ικανοποιημένοι, ενώ αυτοί στους οποίους ανήκουν αυτές οι εφαρμογές είναι πραγματικά χαρούμενοι, γιατί καταφέρνουν να κάνουν όλη την υφήλιο να «αυνανίζεται» και οι ίδιοι να πλουτίζουν. Όλοι αναρωτιούνται αν πρέπει να αναβαθμίσουν τον λογαριασμό τους σε Premium ή να κάνουν Subscribe για να αποκτήσουν περισσότερους οπαδούς ή like. Μας έμαθαν ότι το περισσότερο είναι και το καλύτερο. Στην ουσία όμως, όσο περισσότερα likes και ακολούθους έχουμε, τόσο λιγότερο ελεύθεροι είμαστε. Μπορεί να ξεπεράσουμε τους άλλους σε φήμη, να κινούμαστε σε έναν «μεγάλο αυτοκινητόδρομο» επειδή πληρώσαμε την πλατφόρμα, ενώ οι άλλοι κινούνται σε ένα μικρό μονοπάτι. Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει όμως ότι αυτή η πορεία οδηγεί τελικά σε αδιέξοδο. Πίσω από τη βαβούρα των Social Media χάνουμε τη διαύγειά μας, την ησυχία μας, την εμπιστοσύνη μας και την ικανότητά μας να βρισκόμαστε στο παρόν. Δεν βλέπουμε το βάρος που κουβαλάμε· βαθιά μέσα μας, όμως, είμαστε ένα πλήθος από φωνές.
Δεν χρειάζεται να γίνουμε τέλειοι. Χρειάζεται να γίνουμε απλοί άνθρωποι. Δεν είναι ανάγκη να ποστάρουμε όλη μέρα. Όσοι το κάνουν, υποφέρουν — είτε είναι πολιτικοί, είτε καλλιτέχνες, είτε οποιοσδήποτε άλλος θέλει να το παίξει σπουδαίος. Οι απλοί άνθρωποι είναι ευτυχισμένοι, αλλά κανείς δεν μιλά γι’ αυτούς.
Όλοι ξέρουμε πια ότι τα «νέα» δεν είναι τα καλά νέα· τα κακά νέα είναι αυτά που τραβούν την προσοχή. Οι περισσότεροι στα Social Media λειτουργούν σαν δημοσιογράφοι και είναι βαθιά σαδομαζοχιστές. Αν χαιρετήσουμε έναν άγνωστο στον δρόμο ή βοηθήσουμε έναν άστεγο, κανείς δεν θα το γράψει. Αν όμως σκοτώσουμε κάποιον, θα γίνουμε αμέσως διάσημοι. Αν είσαι χαρούμενος, κανείς δεν ασχολείται μαζί σου. Αυτοκτόνησε ή σκότωσε κάποιον και θα γίνεις πρώτη είδηση.
Υπάρχει τεράστια παρανόηση γύρω από τη διασημότητα. Σοφός μάς φαίνεται συνήθως όποιος έχει τους περισσότερους ακολούθους. Στην πραγματικότητα όμως, ένας σοφός άνθρωπος είναι δύσκολο να αναγνωριστεί: δεν πουλά κάποιο online course, δεν ποστάρει συνεχώς, δεν το παίζει σπουδαίος και δεν είναι επιδειξίας. Ο πραγματικά σοφός δεν θέλει να αφήσει ίχνος πίσω του. Θέλει να εξαφανιστεί χωρίς να τον γνωρίζει κανείς. Έχει γίνει ένα με τη φύση — την εξωτερική, αλλά πάνω απ’ όλα την εσωτερική.
Χόρεψε, ερωτεύσου, γέλασε, παίξε. Η ζωή είναι εδώ και τώρα. Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε τίποτα για να την κάνουμε τέλεια. Το μόνο που χρειάζεται είναι να μην είμαστε τόσο σοβαροί, να πάρουμε τη ζωή πιο χαλαρά. Ο θάνατος ας γίνει η υπενθύμιση ότι η ζωή είναι μικρή και, κατά βάθος, αστεία. Κάποτε ρώτησαν τον Βούδα: «Γιατί αυτοκτονούν οι άνθρωποι;» και εκείνος απάντησε: «Γιατί παίρνουν τη ζωή πολύ σοβαρά».
Δεν είναι ανάγκη να αλλάξεις τίποτα.
Ρίξε ένα χαστούκι στον εαυτό σου και ξύπνα!