Του Μανόλη Αρχοντάκη
Αν έχεις αναρωτηθεί ποιο είναι το νόημα της ζωής – τι αξίζει πραγματικά να κάνει κανείς όσο πατά τα πόδια του στη Γη – σε αυτό το άρθρο θα προσπαθήσω να δώσω μια σύντομη αλλά ουσιαστική απάντηση.
Θα ήθελα να παρομοιάσω τη ζωή στη Γη με ένα σχολείο. Ερχόμαστε εδώ για να αποκτήσουμε γνώσεις και εμπειρίες, ώστε να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι και να πραγματώσουμε το πλήρες δυναμικό μας. Αν η ζωή είναι σχολείο, τότε ο τόπος από τον οποίο ήρθαμε πριν από τη γέννησή μας και ο τόπος στον οποίο θα καταλήξουμε μετά τον θάνατό μας, λογικά είναι το πραγματικό μας σπίτι. Η παραμονή μας εδώ είναι σύντομη – από 0 έως 100 χρόνια – ενώ εκεί είναι αιώνια. Κάθε εμπειρία που ζούμε είναι και ένα μάθημα· μάθημα που θα αφομοιωθεί ουσιαστικότερα μετά τον θάνατο, ώστε να επιστρέψουμε κάποτε πιο σοφοί.
Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε τίποτα στη Γη. Πολλοί προσπάθησαν, αλλά κανείς δεν μπόρεσε να αλλάξει την ουσία της. Λεπτομέρειες, ναι, μεταμορφώνονται· όμως η φύση της ζωής παραμένει ίδια. Ακριβώς στο μέρος όπου στέκεσαι τώρα έχουν πεθάνει χιλιάδες ή και εκατομμύρια άνθρωποι. Κατάφερε κανείς να αλλάξει κάτι θεμελιώδες; Εδώ θέλω να παρομοιάσω τη ζωή και με ένα αεροδρόμιο: φτάνουμε, περιμένουμε λίγο και ύστερα επιβιβαζόμαστε για τον πραγματικό μας προορισμό. Έχεις δει ποτέ κανέναν να προσπαθεί να αλλάξει το αεροδρόμιο; Μόνο ένας τρελός θα το επιχειρούσε. Κι όπως μόνο ένας τρελός θα ήθελε να αλλάξει το αεροδρόμιο, έτσι και μόνο ένας σχιζοφρενής θέλει να αλλάξει τον κόσμο. Τι σημαίνει “σχιζοφρενής”; Εκείνος που έχει σχίσει το νου του στα δύο: ζει στη Γη αλλά οραματίζεται έναν άλλο κόσμο· τρέφεται από αυτόν τον κόσμο, αλλά θέλει να τον μεταμορφώσει. Όποιος δεν μπορεί να «κάτσει στα αυγά του» και κυνηγά το αδύνατο, φανταζόμενος έναν τέλειο κόσμο, υποφέρει από νεύρωση.
Σπάνια κάνει κάποιος κάτι για το αληθινό καλό του εαυτού του. Πολύς θόρυβος, αλλά το αποτέλεσμα μηδενικό. Άλλος γίνεται πολιτικός, άλλος επιχειρηματίας, άλλος ανταγωνίζεται όλον τον κόσμο, λες και στο τέλος ο ανταγωνισμός θα τον σώσει. Ναι, σε αυτόν τον κόσμο μπορείς να πάρεις έναν τίτλο και να βγεις πρώτος. Στον άλλον όμως κόσμο, όπως είπε και ο Ιησούς: «Έτσι οι τελευταίοι θα είναι πρώτοι, και οι πρώτοι τελευταίοι· επειδή πολλοί είναι οι καλεσμένοι, λίγοι όμως οι εκλεκτοί».
Δεν χρειάζεται να βγεις πρώτος ούτε να αποκτήσεις όλο το χρυσάφι του κόσμου. Αν βγάζεις τα προς το ζην και ζεις με αξιοπρέπεια, αρκεί. Έρευνες ψυχολόγων έδειξαν ότι ένα ετήσιο εισόδημα γύρω στις 70.000–100.000 ευρώ είναι υπεραρκετό για έναν ευτυχισμένο βίο. Δεν χρειάζεται να γίνεις εκατομμυριούχος για να νιώσεις ευτυχισμένος. Στην πραγματικότητα, όποιος θέλει συνεχώς περισσότερα, φοβάται τον θάνατο. Όσα κι αν αγοράσεις, ο θάνατος θα στα πάρει. Βρες κάτι που δεν μπορεί να σου το πάρει – αν θέλεις να είσαι πραγματικός νικητής. Και αυτό δεν είναι άλλο από την αφυπνισμένη σου συνείδηση· από το σπάσιμο του πνευματικού ύπνου μέσα στον οποίο ζούμε καθημερινά χωρίς να το συνειδητοποιούμε.
Διάβασα κάποτε αυτή την ιστορία:
Μια μέρα ένας άντρας πήγε στον πνευματικό δάσκαλο Ραμακρίσνα. Έπεσε στα πόδια του και είπε:
«Είσαι ένας μεγάλος ασκητής».
Ο Ραμακρίσνα απάντησε: «Αυτό είναι λάθος. Εσύ είσαι μεγάλος ασκητής· εγώ είμαι ζηλωτής της απόλαυσης».
Ο άντρας ξαφνιάστηκε: «Τι λες; Εσύ ζηλωτής της απόλαυσης, κι εγώ ασκητής;»
Και ο Ραμακρίσνα είπε: «Ναι, αυτή είναι η εμπειρία μου. Εγώ αντλώ βαθύτατη απόλαυση από τη θεϊκότητα, ενώ εσύ την έχεις αποκηρύξει. Μαζεύεις κάθε λογής σκουπίδια. Τι είδους αναζήτηση απόλαυσης είναι αυτή; Εγώ συλλέγω τον υπέρτατο πλούτο. Όσοι με αποκαλούν ασκητή κάνουν λάθος· είμαι βυθισμένος στη μεγάλη ευδαιμονία της ένωσης – εκεί όπου ουρανός και ψυχή συναντιούνται. Εσύ μαζεύεις χαλίκια και πέτρες· και οι άνθρωποι σε θεωρούν λάτρη της απόλαυσης; Τι μάταιη αναζήτηση είναι αυτή;»
Όλοι κοιμόμαστε τη νύχτα· αυτό δεν είναι πρόβλημα. Το ζήτημα είναι ποιος δεν κοιμάται τη μέρα. Περπατάμε στον δρόμο και μιλάμε μόνοι μας. Τρώμε και σκεφτόμαστε τι μας είπε ο ένας και ο άλλος. Πηγαίνουμε στην εκκλησία και νοιαζόμαστε για το τι θα πουν οι διπλανοί μας. Με δυο λόγια: δεν είμαστε στο εδώ και τώρα. Ό,τι κάνουμε το κάνουμε μίζερα, χωρίς να δίνουμε το 100% του εαυτού μας.
Στο Ζεν υπάρχει η παροιμία:
«Πριν την εξάσκηση, τα βουνά είναι βουνά και τα ποτάμια ποτάμια.
Στη μέση της εξάσκησης, τα βουνά δεν είναι πια βουνά και τα ποτάμια δεν είναι πια ποτάμια.
Μετά την εξάσκηση, τα βουνά είναι ξανά βουνά και τα ποτάμια ξανά ποτάμια».
Ένας αφυπνισμένος άνθρωπος κάνει τα ίδια πράγματα με έναν κοιμισμένο· η μοναδική τους διαφορά είναι η απόλυτη παρουσία. Κάνει αυτό που κάνει με όλο του το είναι. Όταν ρώτησαν τον Βούδα ποιος είναι ο λόγος της μετενσάρκωσης, απάντησε: «Οι ατέλειωτες στιγμές». Δηλαδή οι στιγμές που δεν ζήσαμε με πραγματική ένταση.
Η παραμονή μας στη Γη είναι σύντομη. Δεν χρειάζεται να αλλάξει κανείς τίποτε άλλο παρά μόνο τον εαυτό του. Και τι σημαίνει αυτό; Να γίνουμε “καλύτεροι”; Όχι. Όπως λένε και οι υπαρξιστές φιλόσοφοι, πρέπει «να γίνουμε ο εαυτός μας» – αυτό που προοριζόμασταν να είμαστε.
Περνώντας από το Γίγνεσθαι στο Είναι, βρίσκεται η σωτηρία μας. Από τον ύπνο στον ξύπνιο, η αλχημεία μας. Από το τότε στο τώρα, οι αληθινές στιγμές της ζωής μας.
Και αυτό είναι το νόημα της ζωής μας.